แขวงทางหลวง เป็นหน่วยงานราชการระดับภูมิภาคในสังกัดกรมทางหลวง (กระทรวงคมนาคม) มีหน้าที่และความรับผิดชอบหลักในการบริหารจัดการ รับผิดชอบ และดูแลรักษาโครงข่ายทางหลวงแผ่นดินในพื้นที่เขตอำนาจที่ได้รับมอบหมาย

โดยสามารถแบ่งหน้าที่และความรับผิดชอบหลักออกเป็นด้านต่างๆ ได้ดังนี้ครับ:

1. งานด้านการก่อสร้าง บำรุงรักษา และบูรณะทางหลวง

• บำรุงรักษาทางหลวง: ดูแล ซ่อมแซม และรักษาให้อาคารทางหลวง ถนน สะพาน และท่อระบายน้ำอยู่ในสภาพสมบูรณ์และปลอดภัยต่อการจราจรตลอดเวลา (เช่น ซ่อมแซมหลุมบ่อ ปะผิวจราจร)

• บูรณะและปรับปรุง: ควบคุมและดำเนินการปรับปรุงหรือขยายสายทางให้อยู่ในมาตรฐานที่กำหนด

• งานภูมิทัศน์และสิ่งแวดล้อม: ดูแลตัดหญ้า ตัดแต่งกิ่งไม้สองข้างทาง และดูแลความสะอาดเรียบร้อยของสายทาง

2. งานด้านความปลอดภัยและการอำนวยสะดวก

• ติดตั้งและบำรุงรักษาอุปกรณ์จราจร: ดูแลป้ายจราจร ไฟสัญญาณจราจร ไฟส่องสว่าง หมุดสะท้อนแสง และแบริเออร์ให้อยู่ในสภาพใช้งานได้ดี

• ช่วยเหลือและอำนวยความสะดวก: จัดตั้งจุดบริการประชาชน อำนวยความสะดวกและช่วยเหลือผู้ใช้ทางในช่วงเทศกาลหรือเมื่อเกิดอุบัติเหตุ/ภัยพิบัติทางธรรมชาติ (เช่น น้ำท่วม ดินสไลด์)

3. งานด้านการบังคับใช้กฎหมายและการคุ้มครองทางหลวง

• ควบคุมน้ำหนักบรรทุก: กำกับดูแลการทำงานของ สถนียกน้ำหนัก (ด่านตรวจน้ำหนัก) เพื่อป้องกันไม่ให้รถบรรทุกน้ำหนักเกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ซึ่งเป็นสาเหตุให้ถนนชำรุดเสียหาย

• ดูแลเขตทางหลวง: ป้องกันและดำเนินคดีกับการบุกรุกเขตทางหลวง การก่อสร้างอาคารสิ่งปลูกสร้าง หรือการเชื่อมทางเข้า-ออกโดยไม่ได้รับอนุญาต

• การอนุญาตใช้เขตทาง: พิจารณาและออกใบอนุญาตการขอใช้เขตทางหลวงในกรณีต่างๆ เช่น การปักเสาไฟฟ้า การวางท่อประปา หรือการขอทำทางเชื่อม

4. งานบริหารจัดการและการบริการประชาชน

• งานแผนงานและงบประมาณ: สำรวจ จัดทำแผนงาน และเสนอขอรับงบประมาณในการพัฒนาและบำรุงรักษาทางหลวงในพื้นที่

• รับเรื่องร้องเรียน: รับฟังปัญหา ข้อเสนอแนะ และข้อร้องเรียนจากประชาชนเกี่ยวกับสภาพถนนและอุบัติเหตุ เพื่อนำไปปรับปรุงแก้ไข   

                หมวดทางหลวง เป็นหน่วยงานปฏิบัติการระดับสนามที่ขึ้นตรงกับ แขวงทางหลวง (เปรียบเสมือน "ด่านหน้า" หรือหน่วยปฏิบัติการในพื้นที่จริง) มีหน้าที่และความรับผิดชอบหลักในการลงพื้นที่ดูแล ถือเป็นหน่วยงานที่อยู่ใกล้ชิดกับเส้นทางและประชาชนมากที่สุดครับ

หน้าที่และความรับผิดชอบหลักของหมวดทางหลวง แบ่งออกเป็นด้านต่างๆ ได้ดังนี้:

1. งานบำรุงรักษาทางและสะพานประจำวัน (Routine Maintenance)

• ซ่อมแซมผิวจราจร: สำรวจและดำเนินการกลบหลุมบ่อ ปะซ่อมผิวถนนที่ชำรุดเสียหายในทันที เพื่อป้องกันอุบัติเหตุ

• ดูแลความสะอาดและทัศนวิสัย: ตัดหญ้า ตัดแต่งกิ่งไม้สองข้างทางและบริเวณเกาะกลางถนน เพื่อไม่ให้บดบังป้ายจราจรหรือสายตาของผู้ขับขี่

• ดูแลระบบระบายน้ำ: ทำความสะอาดขุดลอกไหล่ทาง ร่องน้ำ และท่อระบายน้ำ ไม่ให้มีเศษขยะหรือดินโคลนอุดตัน เพื่อป้องกันน้ำท่วมขังบนผิวจราจร

2. งานดูแลและซ่อมแซมอุปกรณ์อำนวยความปลอดภัย

• ป้ายและสัญญาณจราจร: ติดตั้ง ล้างทำความสะอาด และซ่อมแซมป้ายเตือน ป้ายแนะนำ ไฟสัญญาณจราจร และไฟส่องสว่างที่ชำรุด

• อุปกรณ์กันชนและเครื่องหมายบนผิวทาง: ซ่อมแซมราวเหล็กกันอันตราย (Guardrail) แบริเออร์ และทาสีขอบทาง/เส้นจราจรให้เห็นชัดเจน

3. งานลาดตระเวนและตรวจสายทาง (Highway Patrol & Inspection)

• ออกตรวจพื้นที่ประจำ: จัดเจ้าหน้าที่ออกลาดตระเวนตรวจสอบสภาพทางหลวงในความรับผิดชอบเป็นประจำทุกวัน

• ตรวจสอบการรุกล้ำเขตทาง: เฝ้าระวังไม่ให้มีการบุกรุกเขตทางหลวง การตั้งวางสิ่งของ การตากสินค้า หรือการขุดเจาะทำทางเชื่อมโดยไม่ได้รับอนุญาต

4. งานช่วยเหลือและฉุกเฉิน (Emergency & Public Service)

• ระงับเหตุฉุกเฉินและภัยพิบัติ: เข้าพื้นที่ทันทีเมื่อเกิดเหตุการณ์ เช่น ต้นไม้ล้มขวางทาง ดินสไลด์ น้ำท่วม หรืออุบัติเหตุใหญ่ เพื่อขจัดสิ่งกีดขวางและจัดตั้งป้ายเตือนการจราจร

• อำนวยความสะดวกช่วงเทศกาล: ตั้งจุดบริการประชาชน ร่วมมือกับตำรวจทางหลวงและหน่วยงานท้องถิ่นในการตั้งจุดพักรถ แจกน้ำดื่ม และแนะนำเส้นทางช่วงเทศกาลสำคัญ (เช่น ปีใหม่ สงกรานต์)

สรุปหน้าที่

• แขวงทางหลวง: คือ "ฝ่ายบริหาร/วางแผน" กำกับดูแลภาพรวมระดับจังหวัดหรือหลายอำเภอ ควบคุมงบประมาณและโครงการใหญ่

• หมวดทางหลวง: คือ "ฝ่ายปฏิบัติการ" รับผิดชอบเฉพาะช่วงสายทางในระยะที่กำหนด (เช่น 30–50 กิโลเมตร) มีช่างและคนงานพร้อมเครื่องจักรในการลงพื้นที่ซ่อมแซมและแก้ไขปัญหาทันที